Wat vertelt een monument?

Datum

Afgelopen zomer heb ik te voet 94 km door het prachtige Zuid-Limburg afgelegd. Samen met mijn beste vriendin genoten we van het groene heuvellandschap en overnachtten we in bijzondere monumenten. Ik wil eens wat dieper in een stukje, of zeg maar gerust, stuk erfgoed  duiken dat ons meer kan vertellen over het huidige Zuid-Limburg en haar bewoners. Volgens het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap wordt de geschiedenis van ons land mede verteld door de grote iconische monumenten in Nederland. Dit is waarom voormalig Abdijklooster Rolduc, als een van de twaalf Nederlandse ‘iconisch monumenten’ 7 miljoen euro subsidie is toebedeeld in 2019. Het geld is bedoeld voor investeringen in toegankelijkheid, duurzaamheid en het aantrekken van zoveel mogelijk bezoekers. Maar… wie bepaalt wat bewaard moet blijven? Wat weten we eigenlijk over de geschiedenis van Abdij Rolduc buiten het feit dat hier vooral religieuze activiteiten hebben plaatsgevonden? Hoe komt het dat juist dit enorm grote gebouwencomplex zo belangrijk is voor ons? En wat betekent dat voor onze samenleving?

Liefde alleen voor monumenten en landgoederen is natuurlijk niet voldoende. Het gaat altijd om het verhaal achter het erfgoed. Het verhaal dat bij dit overblijfsel uit het verleden hoort én waarvan u vindt dat het deel uitmaakt van uw leven. Die verhalen hoeven lang niet altijd over tastbare zaken te gaan. Tradities en gebruiken horen er ook bij. Een flinke dosis kijken, analyseren, kennis, denken en reflectie is hierbij nodig. De actualiteit van vandaag vraagt om nieuwe antwoorden. Ons erfgoed kan deze antwoorden bieden.

Kitty Zijlmans, Emeritus hoogleraar Kunstgeschiedenis Nieuwste Tijd/World Art Studies ziet kunstgeschiedenis als een levend kritisch vakgebied dat idealiter midden in het maatschappelijke debat staat over het belang van kunst en cultuur, over ons erfgoed zowel lokaal, internationaal en mondiaal. Kunstgeschiedenis gaat niet over een dood verleden maar brengt het verleden in het heden weer tot leven. Ze ziet kunst als mogelijkheid om de wereld anders te leren kennen en te beleven. En daarmee een ruimere blik op de wereld te verkrijgen. 

En zo geeft Abdij Rolduc in Kerkrade, gesticht rond 1100, ons negen eeuwen aan inzicht. Het complex, inclusief de binnentuinen en talloze bijgebouwen, heeft een oppervlakte van 8,5 hectare, terwijl het gehele terrein inclusief de eigen wijngaard en omringende landerijen in totaal circa 35 hectare omvat. Wie voelt, ervaart een dorp waar volop geleefd is. Wie kijkt, ziet de verscheidenheid aan bouwstijlen en interieur. In een nutshell samengevat. Van Romaanse abdij, Maaslandse renaissancestijl abdijgebouw, barokke abdijvleugel, een kloosterhoeve en andere bijgebouwen uit de 18e eeuw tot een aantal seminariegebouwen merendeels uit de 20e eeuw. Speciale aandacht trekt natuurlijk het interieur van de imposante rococo-bibliotheek. De bibliotheek geldt als een van de zeldzame uitingen van de rococostijl in Nederland. 

Deze mix aan bouwstijlen toont ons een Limburg dat vanaf de Middeleeuwen tot de 18e eeuw een sterk versnipperd gebied was. Tot de geïnteresseerden in Limburg behoorden de Republiek der Verenigde Nederlanden, de Spanjaarden, de Oostenrijkse Habsburgers en de Fransen. Het is Napoleon die het territoriaal versnipperde ‘Limburg’ in 1795 tot een eenheid maakt. Met een diversiteit aan bestuurders volgt dan een periode (eind 17e eeuw, begin 18e eeuw) waarin de Limburger Oostenrijks, Frans, Nederlands en Belgisch staatburger zal zijn. Op 11 mei 1867 werd Limburg een honderd procent Nederlandse provincie. 

Naast deze verscheidenheid aan culturen en het Rooms-Katholieke geloof kunnen we nóg een onderwerp in verband brengen met Abdij Rolduc als het antwoord op het Limburg van nu. Steenkool. De eerste steenkool in Limburg werd vermoedelijk al rond de 11eeeuw gewonnen nabij de Abdij. In 1741 ontstonden de Abdijmijnen die zich doorontwikkelde tot de latere Domaniale Mijn. Na WO-II werd in de wederopbouw het belang van de Limburgse kolen groter. De productie werd opgevoerd. Dit was de glorietijd van de Limburgse kolenmijnen. Op de laatste dag van 1974 wordt de allerlaatste steenkool uit de Oranje Nassaumijn in Heerlen naar boven gehaald. Daarmee komt een einde aan eeuwenlange mijnbouw in Zuid-Limburg. Bijna alle mijngebouwen werden gesloopt. Weinig herinnert er nu nog aan dat dagelijks duizenden mijnwerkers onder de grond verdwenen om kolen naar boven te halen om heel Nederland te voorzien. Eind jaren zeventig bedroeg het Limburgse werkloosheidspercentage het dubbele van het landelijk gemiddelde. Tot op de dag van vandaag is de werkloosheid en armoede in de voormalige mijnstreek hoger dan in de Randstad. 

Ik vind het van belang dat we ons realiseren welke impact dit turbulente verleden op deze provincie heeft gehad en nog steeds heeft. Ik kan nu met gerust hart vertellen dat Abdij Rolduc, het grootste abdijcomplex in de Benelux, niet voor niets op de UNESCO-lijst van de honderd belangrijkste monumenten van Nederland staat. Rolduc staat voor veel meer dan het Katholieke geloof. Het geeft inzicht in het Limburg van vandaag. Het leert ons elkaar te begrijpen. Het maakt culturele en sociale ontmoeting in de samenleving mogelijk, het verbindt. Het behoud van het cultureel erfgoed is niet alleen een kostenpost, maar ontwikkelt ook nieuwe waarden. Het is dus belangrijk dat we dit erfgoed beschermen en behouden voor de generaties die na ons komen. 

Het inmiddels multifunctionele gebouw herbergt momenteel diverse bedrijfsruimten, twee escape rooms en een brouwerij met o.a. de Abdijbieren Blonde Non en Broenge pater. Het complex doet dienst als conferentieoord en hotel met 160 kamers inclusief restaurant en prachtig terras. Jaarlijks vindt hier het Orlando Festival plaats, het Internationaal Kamermuziek Festival waar o.a. tijdens masterclasses uitzonderlijk talent samenkomt om in vaste ensembles intensieve kamermuzieklessen en bijzondere aanvullende workshops op het gebied van lichaam en geest te krijgen. 

Het internationale Grootseminarie Rolduc leidt inmiddels weer studenten op om als priester werkzaam te zijn in het bisdom Roermond. Momenteel ligt het aantal studenten rond de veertig, waarvan er vier uit het bisdom Roermond afkomstig zijn. Behalve uit verschillende Europese landen, komen de studenten uit India en Sri Lanka, Zuid-Amerika, Midden-Amerika, Madagascar.

En… het complex heeft zijn historische uitstraling behouden. 

Share on facebook
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on email
Ontvang nieuws & tips

Abonneer je nu op onze maandelijkse nieuwsbrief

Ontdek interieur- en verkooptips en lees meer over verhuisrituelen…